การออกแบบโรงงาน

 การออกแบบและวางผังโรงงาน (Plant Layout and Design)

โดย รณภพ  สุนทรโรหิต, สามัญวิศวกรอุตสาหการ

 

การออกแบบโรงงาน (Plant Design) และการวางผังโรงงาน (Plant Layout) ทั่วไปมักใช้สับสนกัน บ้างก็ไม่เข้าใจความหมายที่ถูกต้องจึงเหมารวมเรียกแบบปะปนกันไป ในความเป็นจริงแล้วการออกแบบโรงงานเป็นการรวมงานออกแบบทั้งหมดของกิจการเป็นขอบเขตที่ค่อนข้างกว้าง โดยเริ่มตั้งแต่จุดเริ่มของธุรกิจ ศึกษาความเป็นไปได้ในการลงทุน การวางแผนทางทางการเงิน ทำเลที่ตั้งโรงงาน การวางผังโรงงาน การออกแบบผลิตภัณฑ์ การนำเข้าและจัดเก็บวัตถุดิบ การจัดเก็บสินค้าผลิตเสร็จ การขนส่งสินค้า การตลาดจัดจำหน่าย รวมถึงการวางแผนงานส่วนอื่นๆ

 

ส่วนคำว่า การวางผังโรงงาน (Plant Layout) นั้น ในความเป็นจริงแล้วเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการออกแบบโรงงานเท่านั้น ซึ่งการวางผังโรงงานจะเป็นการวางแผนเพื่อจัดวางเครื่องจักร เครื่องมือ อุปกรณ์ คนงาน วัตถุดิบ สิ่งอำนวยความสะดวกรวมถึงสิ่งสนับสนุนอื่นๆที่ถูกต้องในตำแหน่งที่เหมาะสม เช่น ระบบงานวิศวกรรม โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดและประหยัดค่าใช้จ่ายมีความคุ้มค่า (สังเกตว่าไม่ใช่ถูกที่สุด)  ซึ่งหากโรงงานใดมีการวางผังโรงงานที่ดีย่อมได้เปรียบกว่าคู่แข่งในธุรกิจเดียวกัน เนื่องจากจะมีค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานที่ต่ำกว่าทั้งทางตรงและทางอ้อม อีกทั้งยังมีข้อดีอื่นๆอีก เช่น

-ลดความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพและสร้างความปลอดภัยในการทำงาน เช่น มีช่องทางอพยพหนีไฟอย่างเพียงพอ มีการป้องกันอันตรายจากเสียง ฝุ่น ควัน ความร้อน ฯลฯ

-สร้างขวัญกำลังใจและความพอใจในการปฎิบัติงานของคนงาน และเพิ่มความเชื่อมั่นให้กับลูกค้า

-ทำให้ผลผลิตสูงขึ้นและลดของเสียให้น้อยลง

-เวลาการรอคอยในการะบวนการผลิตจะน้อยกว่า

-ใช้ประโยชน์จากเนื้อที่ของโรงงานอย่างคุ้มค่า ไม่แออัดจนเกินไป

-ลดการขนถ่ายวัสดุ จัดให้การไหลของชิ้นงานผ่านกระบวนการต่างๆอย่างคล่องตัว ไม่ติดขัด

-สามารถใช้เครื่องจักร คนงาน และบริการได้อย่างมีประสิทธิภาพ สามารถลดงบลงทุนซื้อเครื่องจักร โดยสั่งแต่ที่จำเป็นเหมาะสมกับผังโรงงาน

-ลดพัสดุคงคลังในขบวนการ (Inventory-in-Process) ได้ดีกว่า

-ใช้เวลาในการผลิตน้อยกว่า

-ลดงานซ้ำซ้อนและแรงงานที่ไม่จำเป็น (ส่วนเกิน) ได้มากกว่า

-สามารถควบคุมกำกับดูแลได้ง่ายและมีประสิทธิภาพกว่า

-มีความยืดหยุ่นสำหรับการเปลี่ยนแปลงในเรื่องต่างๆได้กว้างและง่ายกว่า เช่น วิธีทำงาน เปลี่ยนผลิตภัณฑ์ เป็นต้น

ฯลฯ

 

กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบโรงงาน มีดังนี้ กฎหมายเกี่ยวกับวิชาชีพวิศวกรรม กฎหมายเกี่ยวกับผังเมือง กฎหมายโรงงาน กฎหมายเกี่ยวกับการควบคุมอาคาร กฎหมายแรงงาน และกฎหมายอื่นๆ รวมถึงมาตรฐานต่างๆของทางราชการและของสากล

 

ขั้นตอนในการออกแบบโรงงานเพื่อประกอบกิจการตามกฎหมาย  ประกอบด้วย

1.เขียนแผนที่สังเขป

2.เขียนแผนผังบริเวณโรงงาน

3.เขียนแบบรูปด้านหน้า (Front View) ด้านข้าง (Side View) ของอาคารโรงงาน

4.เขียนแผนผังการติดตั้งเครื่องจักร (Machine Lay-Out)

5.จัดทำรายการเครื่องจักร และการประเมินแรงม้า (Machine List)

 

ซึ่งจากข้อมูลข้างต้นผู้ประกอบการจะเห็นได้ว่า หากโรงงานของตนได้ดำเนินการอย่างถูกต้องมีวิศวกรอุตสาหการ (Industrial Engineer) เป็นผู้ให้คำปรึกษาและจัดทำแล้ว จะทำให้การออกแบบโรงงาน (Plant Design) และการวางแผนงานในด้านอื่นๆอย่างถูกต้องตามหลักวิชา จะทำให้การดำเนินธุรกิจมีความราบรื่น ลดข้อปัญหาอุปสรรคต่างๆ ทำให้โรงงานสามารถดำเนินการได้อย่างต่อเนื่องอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล ดังอุปมาว่าโรงงานนั้นเปรียบเสมือนเครื่องผลิตรายได้ให้กับธุรกิจ หากโรงงานเริ่มต้นถูกออกแบบมาดี วางแผนดำเนินการดี จัดการดี มีสุขภาพโรงงานดี(ตรวจสอบอาคารและบำรุงรักษาเป็นประจำ) นั้นย่อมส่งผลไปสู่แนวโน้มการดำเนินธุรกิจที่ประสบความสำเร็จและสามารถสร้างผลกำไรได้ดีกว่าอย่างแน่นอน

 

หมายเหตุ   การออกแบบและวางผังโรงงาน เป็นงานวิศวกรรมควบคุม สาขาอุตสาหการ ตามกฏหมาย พ.ร.บ.วิศวกร ๒๕๔๒  ซึ่งตามบทบัญญัติ มาตรา ๔๕ ระบุว่า "ห้ามมิให้ผู้ใดประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมหรือแสดงด้วยวิธีใดๆ ให้ผู้อื่นเข้าใจว่าตนพร้อมจะประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมสาขาใด เว้นแต่จะได้รับใบอนุญาตในสาขานั้นจากสภาวิศวกร"  ผู้ฝ่าฝืนต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ